Vakbonden en RSU in Italië: geen ondernemingsraad, wel andere spelregels

Een Nederlands bedrijf vanaf een bepaalde omvang heeft een ondernemingsraad, met instemmings- en adviesrechten. Een Belgisch bedrijf kent de ondernemingsraad en het comité voor preventie en bescherming op het werk. Wie in Italië begint, vraagt zich af: wat is daar het equivalent? Het antwoord is dat Italië een ander model heeft, waarin vakbonden een veel directere rol spelen.

Het Italiaanse model  

In Italië loopt werknemersvertegenwoordiging vooral via vakbonden. Er zijn twee niveaus:

• Landelijk en sectoraal. De vakbonden onderhandelen met werkgeversorganisaties over de cao (CCNL). Die cao geldt in de praktijk voor alle werknemers in de sector, of ze lid zijn of niet.
• Bedrijfsniveau. In grotere bedrijven kunnen werknemers een vertegenwoordiging kiezen, de RSU (rappresentanza sindacale unitaria) of een vakbondsafvaardiging, de RSA. Die vertegenwoordigt de werknemers bij de werkgever en kan bedrijfsakkoorden sluiten.

Een orgaan zoals de Nederlandse ondernemingsraad, met formele instemmingsrechten op een lange lijst onderwerpen, bestaat in die vorm niet. De bevoegdheden liggen bij de vakbondsvertegenwoordiging en bij de cao.

Wat het betekent voor een kleine werkgever  

Voor een Nederlands of Vlaams bedrijf met één of een paar werknemers in Italië is er meestal geen RSU of RSA. De vakbondsinvloed loopt dan vooral via de cao. Dat betekent:

• De cao is bindend in de praktijk. Loonschalen, verlof, opzegtermijn en voorzieningen volgen eruit.
• Cao-verhogingen gelden automatisch. Bij een nieuwe cao stijgen de minimumlonen, en de verloning past zich aan.
• Werknemers mogen lid zijn van een vakbond. De contributie kan op verzoek via de loonstrook worden ingehouden.
• Vakbonden kunnen betrokken zijn bij geschillen. Bijvoorbeeld bij een beëindiging met wederzijds goedvinden, die vaak in aanwezigheid van een vakbondsvertegenwoordiger wordt getekend.

Bedrijfsakkoorden  

Een bedrijfsakkoord kan aanvullende afspraken maken bovenop de cao, bijvoorbeeld over flexibele werktijden of een productiviteitspremie. Een productiviteitspremie onder een kwalificerende regeling kan tot €5.000 per jaar tegen 1% worden belast. Voor een kleine werkgever zonder vertegenwoordiging kan een dergelijk akkoord via de territoriale vakbondsstructuren worden gesloten. Dat is maatwerk; laat het beoordelen.

Veiligheid en gezondheid  

Italië kent een veiligheidsvertegenwoordiger van de werknemers, de RLS. In kleine bedrijven kan die functie ook territoriaal worden vervuld. Het onderwerp lijkt op de Nederlandse preventiemedewerker en het Belgische comité, maar met eigen regels. Met een Employer of Record (EOR) is de EOR verantwoordelijk voor het veiligheidsbeleid, de risico-inventarisatie en de trainingen.

Monitoring en controle  

Een punt waarop Nederlandse werkgevers vaak verrast worden: monitoring van werknemers is in Italië strikt beperkt. Waar in Nederland een personeelsvolgsysteem met instemming van de ondernemingsraad kan worden ingevoerd, vraagt Italië bij controle op afstand een akkoord met de vakbondsvertegenwoordiging of een toestemming van de arbeidsinspectie, afhankelijk van de situatie. Installeer dus geen monitoringsoftware zonder vooraf te checken wat mag.

Cultuur  

Vakbonden hebben in Italië een andere plek dan in Nederland. Ze zijn zichtbaarder en het lidmaatschap is in sommige sectoren hoger, vooral in de industrie. Voor een kleine buitenlandse werkgever is dat geen reden tot zorg, maar wel tot respect voor de regels. Wie de cao correct toepast, communiceert en documenteert, heeft zelden problemen.

Wat u als werkgever doet  

1. Pas de cao correct toe, inclusief verhogingen.
2. Houd voorzieningen en beloningen in lijn met de cao.
3. Verwerk vakbondscontributie op verzoek van de werknemer.
4. Check monitoring en controle vooraf.
5. Betrek bij een beëindiging de vormvereisten die de wet en de cao stellen.

Een cao-vernieuwing in de praktijk  

Wordt een cao vernieuwd, dan gelden vaak nieuwe loontabellen vanaf een bepaalde datum, soms met terugwerkende kracht of met een eenmalige uitkering. Voor een werkgever met één werknemer in Italië is dat niet anders dan voor een groot bedrijf: de verhoging geldt. Wij volgen de vernieuwingen, passen de verloning aan en laten u vooraf weten wat het betekent voor uw maandkosten. Zo hoeft u geen Italiaanse vakbondsonderhandelingen te volgen om correct te blijven betalen.

De verschillen op een rij  

In Nederland ligt de nadruk op medezeggenschap binnen het bedrijf, via de ondernemingsraad. In Italië ligt de nadruk op collectieve afspraken buiten het bedrijf, via de cao en de vakbonden. Voor een kleine buitenlandse werkgever betekent dat minder overleg op bedrijfsniveau, maar wel strikte toepassing van wat in de cao is afgesproken.

Kort gezegd  

Italië heeft geen ondernemingsraad in Nederlandse zin, maar een vakbondsmodel waarin de cao de belangrijkste afspraken bevat. Voor een kleine werkgever loopt de invloed vooral via de cao. Meer over de cao leest u in de Italiaanse cao naast de Nederlandse cao .