De Italiaanse cao (CCNL) naast de Nederlandse cao: wat is anders?

Nederlandse werkgevers kennen het fenomeen cao goed. U hebt er misschien zelf een, of u valt onder een algemeen verbindend verklaarde sectorcao. Toch zit er een verschil in de Italiaanse aanpak dat bij de eerste aanname vaak verrast: in Italië is de vraag niet óf er een cao geldt, maar welke.

Wat een CCNL is  

CCNL staat voor Contratto Collettivo Nazionale di Lavoro, de landelijke collectieve arbeidsovereenkomst. Net als in Nederland is het een akkoord tussen werkgeversorganisaties en vakbonden voor een sector. Het geldt voor iedereen die in die sector werkt, of de werkgever nu groot of klein, Italiaans of buitenlands is.

De CCNL regelt de kern van het dienstverband:

• functie-indeling en niveaus;
• minimumloon per niveau;
• werktijden en overwerkregels;
• betaald verlof en loon bij ziekte;
• opzegtermijnen;
• extra looncomponenten en voorzieningen;
• regels over proeftijd en tijdelijk werk.

Het arbeidscontract dat u met de werknemer sluit, verwijst naar de CCNL. De CCNL vult de rest in.

Waarom elke functie eronder valt  

Hier zit het grootste verschil met Nederland. Nederland heeft een wettelijk minimumloon; Italië niet. In de praktijk vervult de CCNL die rol. Rechters gebruiken de loonschalen van de relevante cao als maatstaf voor wat een redelijk loon is. Betaalt u daaronder, dan kan de werknemer het verschil claimen.

Daardoor geldt een CCNL ook als die formeel niet bindend is voor uw bedrijf. Werkgevers die proberen eronderuit te komen, krijgen meestal te maken met geschillen, nabetalingen en problemen met de socialezekerheidsinstanties.

De eenvoudige regel: elke werknemer heeft een CCNL. Een Nederlandse situatie waarin een klein bedrijf “gewoon geen cao” heeft, bestaat in Italië feitelijk niet.

De juiste CCNL kiezen  

De CCNL wordt niet door de werknemer gekozen en ook niet door het Nederlandse moederbedrijf. Hij volgt uit de hoofdactiviteit van de werkgever in Italië. Een softwarebedrijf, een restaurantketen en een machinebouwer vallen elk onder een andere cao.

Dat lijkt op de Nederlandse werkingssfeerbepaling, en het levert dezelfde valkuilen op. Een functie die u in Nederland “sales” of “engineering” noemt, kan in Italië in een andere sector vallen, afhankelijk van wat de Italiaanse activiteit werkelijk is. Een verkeerde keuze betekent verkeerde loonschalen, verkeerde verlofregels en verkeerde premies.

Verschillende cao’s lijken op papier op elkaar, maar verschillen in loontabellen, in de voorzieningen die ze toevoegen en in de flexibiliteit die ze bieden. De keuze is daarmee een zakelijke beslissing met een prijskaartje, en die hoort vóór het aanbod te worden gemaakt.

Wat het betekent voor uw begroting  

Het salaris dat u met een kandidaat afspreekt, is maar een deel van de kosten. De CCNL voegt daar op verschillende manieren aan toe.

Minimumloon. Elk niveau heeft een bodem. U mag erboven betalen, nooit eronder.

Extra looncomponenten. Veel cao’s kennen toeslagen bovenop het basisloon, en een 13e of 14e maand. De jaarkosten liggen dus hoger dan een eenvoudig maandbedrag doet vermoeden.

Voorzieningen. Sommige cao’s verplichten bijdragen aan aanvullende pensioen- of zorgfondsen. Vergelijkbaar met een verplicht bedrijfstakpensioenfonds in Nederland: het hoort bij het pakket, het is geen optie.

Verlof en ziekte. De cao bepaalt hoeveel betaald verlof er is en hoe ziekte wordt betaald. De werkgever draagt vaak een deel van die kosten, al is het ziekterisico veel kleiner dan de Nederlandse twee jaar loondoorbetaling.

Beëindiging. Opzegtermijnen en de procedure om een contract te beëindigen hangen af van niveau en cao.

Vergelijkt u Italië met Nederland, vergelijk dan de totale kosten onder de juiste CCNL, niet het kale salaris.

Wat het betekent voor uw HR-praktijk  

Italiaans werkgeverschap is regelgebaseerd. De CCNL geeft werknemers duidelijke rechten, en ze kennen die. Loonstroken volgen de cao regel voor regel. Functietitels hangen aan niveaus, en iemand naar een ander niveau verplaatsen heeft gevolgen voor het loon.

Dat helpt u: de regels zijn vooraf bekend, dus u kunt plannen. Het beperkt u ook: u kunt voorwaarden voor één persoon niet vrij herschrijven zonder de cao te checken.

Een paar gewoonten helpen:

• Bepaal het niveau voordat u de titel bepaalt.
• Houd functieomschrijvingen dicht bij wat iemand echt doet. Geschillen over inschaling beginnen vaak bij een gat tussen die twee.
• Check de cao voordat u schriftelijk een voorziening belooft.
• Kijk opnieuw naar de cao bij elke vernieuwing, want loontabellen en voorwaarden veranderen.

Waar een Employer of Record helpt  

Zonder Italiaanse vestiging hebt u toch een correct dienstverband nodig. Een Employer of Record (EOR) neemt de persoon namens u in Italië in dienst, past de juiste CCNL toe, stelt het contract op, verzorgt de verloning en draagt de premies af.

U stuurt het dagelijkse werk aan. De EOR draagt de werkgeversverplichtingen onder de cao. Zo hoeft u niet eerst de regels van een sector te leren voordat u uw eerste collega kunt aannemen. De EOR helpt ook bij de beslissingen aan het begin: welke CCNL past, welk niveau klopt en wat de werkelijke jaarkosten worden. Die aan het begin goed krijgen, is veel goedkoper dan ze later herstellen.

Kort gezegd  

In Italië is de CCNL het regelboek voor de functie: loonbodems, verlof, opzegtermijn en voorzieningen. U kunt er niet voor kiezen om er niet onder te vallen, en u moet niet gokken welke geldt. Kies de juiste cao, begroot de totale kosten en houd uw contracten daarop afgestemd. Meer over de verschillen leest u in Italië vs Nederland , en met de kostencalculator ziet u wat twee voorbeeld-cao’s kosten.